İklim Değişikliği ve Kum-Toz Fırtınaları: Sağlık ve Tarım Üzerindeki Tehditler
İklim değişikliğinin etkileri giderek daha belirgin hale gelirken, kum ve toz fırtınaları dünya genelinde ciddi bir tehdit oluşturuyor. Bu fırtınalar, kalp krizi, inme, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi sağlık sorunlarına yol açabilmekte. Dünya Sağlık Örgütü, Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığı, süresi ve yoğunluğunun artış gösterdiğini bildiriyor. İklim değişikliğinin etkisiyle çölleşme süreci, bu fırtınaların yaygınlığını ve sıklığını artırıyor. Kum ve toz fırtınaları, hava kirliliğini artırarak partikül madde konsantrasyonlarını yükseltiyor. Tahminlere göre, dünya genelinde 330 milyon insan her gün rüzgarla taşınan, kaynağından binlerce kilometre uzaktaki bu zararlı partiküllere maruz kalıyor.
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliğiyle bağlantısını AA muhabirine açıkladı. Türkeş, kuvvetli rüzgarların genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde toplanan malzemeleri atmosfere taşıdığını belirterek, bu fırtınaların iklimi, havayı, ekosistemleri, insan sağlığını, tarımı, ulaşımı ve güneş enerjisi sistemlerini olumsuz etkilediğini vurguladı. Özellikle kurak koşulların hâkim olduğu bölgelerde toz taşınımının yaygın olduğunu ifade eden Türkeş, çöl ve çevresindeki kurak alanların en önemli kum ve toz kaynakları olduğunu söyledi. Afrika, Sahra Çölü, Gobi Çölü ve Orta Doğu gibi bölgeler, bu tür fırtınaların yoğun olarak oluştuğu ve toz kaynağı olan alanlar arasında yer alıyor.
İklim değişikliğinin etkisiyle bazı bölgelerdeki uzun süreli kuraklıkların kum ve toz fırtınalarının sıklığını ve şiddetini artırdığına dikkat çeken Türkeş, bunun yanı sıra kurak ve yarı kurak bölgeler dışındaki alanlarda yeni kum ve toz fırtınaları için potansiyel alanlar oluşturduğunu belirtti. Bu fırtınalar, atmosfer, hava kalitesi ve yağış oluşumunu da etkileyebilmekte. Türkeş, kum ve toz fırtınalarının dünya genelinde yaklaşık 3,8 milyar insanı etkilediğini, atmosferdeki küresel toz salımlarının yüzde 25’inin ise insan kaynaklı olduğunu ifade etti.
Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çölünden kaynaklanan tozların, Türkiye’yi de doğrudan etkilediğini belirten Türkeş, bu durumun iklim değişikliğiyle birlikte büyüyen bir tehdit haline geldiğini vurguladı. Gözlemler, Kuzey Afrika ve Orta Doğu gibi bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığında ve şiddetinde artış olduğunu göstermekte. Kum ve toz fırtınalarının yağış ve su kaynakları üzerindeki etkileri de dikkat çekerken, bu durumun tarımsal üretimi olumsuz yönde etkileyerek, sebze ve meyve rekoltesinde düşüşe neden olabileceği öngörülüyor.
